Η ευτυχία και η οδύνη

DAVID BROOKS / THE NEW YORK TIMES

Τον τελευταίο καιρό έχει τύχει να παρευρεθώ σε διάφορες συζητήσεις, στις οποίες το συμπέρασμα ήταν ότι ο κύριος σκοπός της ζωής είναι η ευτυχία. Αυτό είναι φυσιολογικό. Οταν οι άνθρωποι σχεδιάζουν το μέλλον, συχνά μιλάνε για όλες τις καλές εμπειρίες που ελπίζουν να έχουν. Ζούμε σε μια κουλτούρα πλημμυρισμένη από κουβέντες για την ευτυχία. Στη διάρκεια του τελευταίου τριμήνου της περασμένης χρονιάς, πάνω από 1.000 βιβλία πάνω σ’ αυτό το θέμα βγήκαν στις προθήκες του Amazon.

Παρατηρήστε όμως το εξής φαινόμενο. Οταν οι άνθρωποι ανακαλούν το παρελθόν, δεν μιλούν μόνο για την ευτυχία. Συχνά οι δοκιμασίες που πέρασαν φαίνονται πιο ενδιαφέρουσες. Οι άνθρωποι στοχεύουν την ευτυχία αλλά νιώθουν ότι έχουν διαμορφωθεί μέσα από τις οδυνηρές δοκιμασίες.

Τώρα, βέβαια, καλό είναι να πούμε ότι δεν υπάρχει τίποτα αναγκαστικά εξευγενιστικό στον πόνο. Οπως η αποτυχία είναι ενίοτε απλώς αποτυχία (και όχι ο δρόμος για να γίνεις ο επόμενος Στιβ Τζομπς), τα βάσανα συχνά είναι απλώς κάτι καταστροφικό.

Ωστόσο, ορισμένοι άνθρωποι πράγματι εξευγενίζονται από τον πόνο. Ας σκεφτούμε τον τρόπο που ο Φραγκλίνος Ρούσβελτ επέστρεψε στην πολιτική πολύ πιο σοφός και ευαίσθητος μετά την πολιομυελίτιδα από την οποία προσβλήθηκε. Συχνά η σωματική ή κοινωνική οδύνη μπορεί να δώσει στους ανθρώπους μια διαφορετική προοπτική, μια πολύ οξύτερη επίγνωση για τα βάσανα που άλλοι υποφέρουν.

Το μεγάλο πράγμα, όμως, που κάνει η οδύνη είναι ότι σε βγάζει έξω από εκείνη ακριβώς τη νοοτροπία που η ευτυχία ενθαρρύνει. Η ευτυχία σε θέλει να σκέφτεσαι μόνο πώς να μεγιστοποιήσεις τα πλεονεκτήματά σου. Η δυσκολία και ο πόνος σε στέλνουν σε μιαν άλλη πορεία.

Πρώτα πρώτα, η οδύνη σε τραβάει βαθύτερα μέσα στον εαυτό σου. Ο θεολόγος Πολ Τίλιτς έγραψε ότι οι άνθρωποι που περνούν μια οδυνηρή δοκιμασία φεύγουν πέρα από τη ρουτίνα της ζωής τους για να ανακαλύψουν ότι δεν είναι ακριβώς αυτοί που νόμιζαν πως είναι. Η αγωνία, ας πούμε, της σύνθεσης ενός σπουδαίου έργου μουσικής ή η θλίψη για την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου μπορεί να σπάσει αυτό που κάποιος θεωρούσε δάπεδο της ύπαρξής του, αποκαλύπτοντας μια περιοχή που βρισκόταν από κάτω, κι έπειτα να σπάσει και το δεύτερο δάπεδο, αποκαλύπτοντας ένα άλλο κοίτασμα.

Επιπλέον, η οδύνη προσφέρει στους ανθρώπους μια ακριβέστερη αίσθηση των ορίων τους. Οταν κάποιος βυθίζεται σ’ αυτές τις βαθύτερες ζώνες αντιμετωπίζει το γεγονός ότι δεν μπορεί να καθορίσει τι συμβαίνει εκεί ούτε να κοντρολάρει τα συναισθήματά του. Και η διαδικασία της επούλωσης, όταν η θλίψη μαλακώνει, είναι κι αυτή κάτι που δεν προκαθορίζεται, μια φυσική ή θεία διεργασία πέρα από τον ατομικό έλεγχο.

Ωστόσο, στη διάρκεια μιας σοβαρής δοκιμασίας, υπάρχουν άνθρωποι που αισθάνονται μια κλήση. Δεν είναι κυρίαρχοι της κατάστασης, αλλά ούτε ανήμποροι. Δεν καθορίζουν την πορεία του πόνου τους, αλλά μπορούν να απαντήσουν σ’ αυτόν. Και πολλές φορές νιώθουν την ηθική ευθύνη να απαντήσουν καλά, σ’ ένα επίπεδο βαθύτερο από το επίπεδο της συμφεροντολόγας ατομικής ευτυχίας.

Η απάντησή τους δεν είναι η αναζήτηση της ευχαρίστησης αλλά η αγιότητα, και δεν το θέτω καν με τη θρησκευτική έννοια. Σημαίνει να βλέπεις τη ζωή σαν ένα ηθικό δράμα, τοποθετώντας την οδυνηρή εμπειρία σε ηθικό πλαίσιο και προσπαθώντας να επανορθώσεις κάτι κακό μετατρέποντάς το σε κάτι ιερό. Γονείς που έχασαν το παιδί τους έχουν δημιουργήσει ιδρύματα. Ο Αβραάμ Λίνκολν, μετά την τρομακτική δοκιμασία του Εμφυλίου, έδωσε τη ζωή του για την ενότητα της πατρίδας του. Αιχμάλωτοι σε στρατόπεδο συγκέντρωσης με τον ψυχολόγο Βίκτορ Φρανκλ ορκίστηκαν να φανούν άξιοι των ελπίδων και των προσδοκιών των αγαπημένων τους προσώπων, έστω κι αν πολλά από αυτά τα πρόσωπα πιθανόν να μη βρίσκονταν πια στη ζωή.

Η ανάρρωση από την οδύνη δεν είναι σαν την ανάρρωση από αρρώστια. Πολλοί άνθρωποι δεν βγαίνουν γιατρεμένοι. Βγαίνουν διαφορετικοί. Συγκρούονται με τη λογική του ατομικού συμφέροντος και φέρονται παράδοξα. Αντί να οπισθοχωρήσουν από τις δεσμεύσεις της αγάπης, που σχεδόν πάντα συνεπάγονται πόνο, ρίχνονται ακόμα πιο βαθιά μέσα σ’ αυτές. Ακόμα κι όταν βιώνουν τις πιο φοβερές συνέπειες, ρίχνονται με μεγαλύτερο πάθος και ευγνωμοσύνη στην τέχνη τους, στις αγάπες τους, στους στόχους τους.

Η οδύνη που φέρνει στη ζωή τους η επιδίωξη αυτών των στόχων γίνεται ένα τρομακτικό δώρο, πολύ διαφορετικό από το άλλο πολυπόθητο δώρο, την ευτυχία, όπως συμβατικά προσδιορίζεται.

Η Ανάγκη Εξιλέωσης

                                                       

   Λίγο πριν τα Χριστούγεννα του χρόνου που πέρασε στις 23 Δεκεμβρίου έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 94 χρονών ο στρατηγός Μιχαήλ Καλάσνικωφ ο εφευρετής του περίφημου όπλου ΑΚ47 -τα αρχικά σημαίνουν <<αυτόματο του Καλάσνικωφ>> - που έχει γίνει γνωστό σε όλο των κόσμο σαν όπλο των τρομοκρατών και των εγκληματιών. Η φήμη του ξεκίνησε από τότε που δοκιμάστηκε στο Βιετνάμ και ξεπέρασε σε αποτελεσματικότητα και επιδόσεις το αμερικάνικο Μ16.
    Ο Καλάσνικωφ ξεκίνησε σαν σχεδιαστής φορητών όπλων και παρ'όλο που τιμήθηκε από την πατρίδα του και έχαιρε σεβασμού δεν ωφεήθηκε πολύ απο την εφεύρεση του οικονομικά. Ωστόσο οι πωλήσεις του όπλου -όσο μπορούν να υπολογιστούν γιατί οι περισσότερες είναι σκιώδεις- κυμαίνονται ανάμεσα στα 70 με 100 εκατομμύρια (!) αναδεικνύοντας το σαν best seller όπλο στον κόσμο.
    Ο σχεδιαστής του όσο ζούσε με την ιδιότητα του εκπροσώπου της Ρωσικής Βιομηχανίας όπλων πάντοτε υπεράσπιζε το δημιούργημα του δήλωνε περήφανος γι'αυτό και επαναλάμβανε ότι το όπλο του ειναι "όπλο άμυνας και όχι επίθεσης" και σχεδιάστηκε για την υπεράσπιση της πατρίδας του και μάλιστα σε μια εποχή που οι μνήμες του Β'Παγκοσμίου Πολέμου και της πολύνεκρης πολιορκίας του Λένινγκραντ ήταν ακόμα νωπές. Μόνο κάποιες φορές είχε εκφράσει τη θλίψη του για τη χρήση του όπλου του από τρομοκράτες ανήλικους στρατιώτες και εγκληματίες σε όλο τον κόσμο και μια φορά είχε εκφράσει τη σφοδρή του αντιπάθεια για τους Ναζί που έγιναν αιτία να γίνει σχεδιαστής όπλων ενώ εκείνος θα προτιμούσε να σχεδιάζει "κάτι σαν μηχανήματα κοπής γρασιδιού"
    Ωστόσο το τέλος του Καλάσνικωφ έδειξε ότι τα πράγματα δεν ήταν τόσο ξεκάθαρα και απλά όσο ήθελε να τα παρουσιάζει. Τον τελευταίο χρόνο της ζωής του έγραψε μια επιστολή στον Πατριάρχη Κύριλλο η οποία δημοσιεύτηκε στης μεγάλης κυκλοφορίας εφημερίδα Izvestia στις 13 του μηνός Ιανουαρίου. Είναι γραμμένη στο προσωπικό επιστολόχαρτο του στρατηγού από το ίδιο του το χέρι -όχι πολύ σταθερό πια λόγω ηλικίας - και έχει την υπογραφή: ο δούλος του Θεού, ο σχεδιαστής Μιχαήλ Καλάσνικωφ."
     "Η πνευματική μου οδύνη είναι αβάσταχτη." γράφει ο στρατηγός στην επιστολή του. "Με βασανίζει το αναπάντητο ερώτημα : αν το όπλο μου πήρε τόσες ανθρώπινες ζωές είναι δυνατόν εγώ ένας πιστός Ορθόδοξος Χριστιανός να ευθύνομαι για αυτούς τους θανάτους;"
    Και προσθέτει: "Όσο περισσότερο ζω τόσο περισσότερο τριβελίζει το ερώτημα αυτό το νου μου και επιπλέον αναρωτιέμαι γιατί ο Θεός επέτρεψε να έχει ο άνθρωπος αυτές τις δαιμονικέ; επιθυμίες του φθόνου της απληστίας και της αγριότητας."
    Δηλαδή τελικά πάντα και για όλες μας τις κακίες υπόλογος είναι ο Θεός! Εμείς θα κάνουμε αυτό που νομίζουμε όπως το νομίζουμε αλλά ο Θεός πρέπει να είναι εκεί και να διορθώνει -έτσι όπως εμείς θέλουμε- τα αποτελέσματα της καταστροφής που σκορπίζουμε. Έχουμε κάνει την απληστία, το φθόνο, την αγριότητα, το μίσος και την αρπαχτικότητα αναπόσπαστα σχεδόν στοιχεία αυτού που ονομάζουμε ανθρώπινη φύση και περιμένουμε απο τον Θεό να μας εμποδίσει να ασκούμε την κακία μας. Και στην περίπτωση όμως που το κάνει και πάλι θα Του ζητήσουμε το λόγο γιατί μας στερεί την ελευθερία να ζούμε και να "δημιουργούμε" όπως εμείς θέλουμε!
    Έπληξη όμως προκαλεί η θρησκευτικότητα του Μιχαήλ Καλάσνικωφ ο οποίος έζησε στα χρόνια της πιο σκληρής αθείας του σοβιετικού καθεστώτος. Η ίδια η κόρη του Γελένα δήλωσε στην Izvestia ότι η θρησκευτική πίστη του πατέρα της ήταν χαρακτηριστική της άθεης σοβιετικής εποχής! "Δεν μπορείς βέβαια να πεις ότι πήγαινε στις λειτουργίες και ζούσε σύμφωνα με τις Εντολες" είπε στην εφημερίδα. "Πρέπει να καταλάβεις την γενιά του..."
    Η αλήθεια είναι ότι είναι δύσκολο να καταλάβεις μια γενιά άθεων που πιστεύουν στον Θεό αλλά δεν ζουν σύμφωνα με το Ευαγγέλιο. Κάπως μπερδεμένη γενιά ακούγεται. Ο Καλάσνικωφ γράφει ότι θα προτιμούσε να σχολιάζει μηχανές κοπής γρασιδιού, ο Αινστάιν όταν συνηδητοποίησε τη συμβολή του στην κατασκευή της ατομικής βόμβας είπε ότι αν το ήξερε θα είχε γίνει ωρολογοποιός, ο Alfred Nobel ο εφευρέτης της δυναμίτιδας θέσπισε το περίφημο βραβείο ειρήνης για να κατασιγάσει τις ενοχές του! Διάσημοι άνθρωποι περίβλεπτοι -ίσως- αλλά διχασμένοι.
    Το δίλημμα της ζωής του όμως -ή ισως και ο διχασμός της - είναι πράγματα που μας ακουμπούν όλους έστω και αν τα δικά μας επαγγέλματα δεν επηρεάζουν την ευρύτερη ανθρωπότητα όσο οι δικές τους εφευρέσεις. Σε μικρή ή σε μεγάλη κλίμακα οι ζωές όλων των ανθρώπων είναι αλληλοεξαρτώμενες. Δεν χρειάζεται να εφεύρεις ένα όπλο μαζικής καταστροφής για να εξοντώσεις τους άλλους. Το πετυχαίνεις πολύ καλά και συκοφαντώντας τους, λέγοντας ψέματα σε βάρος τους υποτιμώντας τους, πληγώνοντας τους με λόγια ή πράξεις.
   Μπορεί η γενιά των άθεων -πιστών να μας μοιάζει μπερδεμένη. Πώς θα βλέπουν όμως τη δική μας ζωή οι επόμενες γενιές που θα μας παρατηρούν όπως παρατηρούμε εμείς τις προηγούμενες και θα βλέπουν πώς εμείς μπορεί να "δηλώνουμε θρησκευόμενοι" αλλά η ζωή και τα έργα μας είναι το ίδιο τραγικά διχασμένα και οι ενοχές μας βασανίζουν όσο και αν θέλουμε να τις καταπνίξουμε.
    Αν υπήρχε κάτι που τόνιζε συνεχώς ο μακαριστός π.Σίμων σε όλα του τα πνευματικά παιδιά ήταν η ανάγκη της ευλογίας του Θεού σε όλα τα έργα και σε όλες τις μέρες της ανθρώπινης ζωής. Να ξεκινάει και να τελειώνει με ευλογία η κάθε μέρα. Ξέρω ότι πολλοί άνθρωποι είχαν και έχουν αντιρρήσεις σ'αυτό προβάλλοντας το επιχείρημα ότι μ'αυτή τη φοβία δεν προχωρούν οι επιστήμες και οι τέχνες και γενικά η ζωή. Ξέρω όμως επίσης ότι στο θάνατο μας δεν παίρνουμε μαζί μας τις επιστήμες ή τις τέχνες ή το επάγγελμα μας αλλά τον εαυτό μας και τις ενοχές του. Και αυτό είναι το σημαντικο για εμάς γιατί όπως λέει κι ο Σαίξπηρ: " what matters it what went before or after; now with myself I will begin and end. Δεν εχει σημασια τι εγινε πριν ή μετά. Εγώ με τον εαυτό μου αρχίζω και τελειώνω. Κι ο εαυτός μου δεν ξεγελιέται δεν κοροϊδεύεται δεν παρηγοριέται εύκολα. Ο εαυτός μου είναι αδυσώπητος.
    Έτσι κατανοώντας την κραυγή αγωνίας του στρατηγού Καλάσνικωφ δεν μπορεί κανείς να μην αισθανθεί μια απογοήτευση από την απάντηση του εκοπροσώπου του πατριάρχη στην εφημερίδα Izvestia ο οποίος βεβαίωσε ότι εστάλη απάντηση στην επιστολή του στρατηγού και δήλωσε: "Η θέση της εκκλησίας είναι σαφής: όταν τα όπλα υπηρετούν την υπεράσπιση της πατρώας γης η Εκκλησία ευλογεί και αυτούς που τα κατασκευάζουν και τους στρατιώτες που τα χρησιμοποιούν. Ο στρατηγός σχεδίασε αυτό το όπλο για να υπερασπιστεί την πατρίδα του όχι για να το χρησιμοποιήσουν οι τρομοκράτες στη Σαουδική Αραβία."
    Πολύ διπλωματική απάντηση αλλά και δεν πρόσθεσε κάτι καινούργιο σε αυτά που ήδη σκεφτόταν ο στρατηγός και δεν αναιρεί το γεγονός ότι το ΑΚ47 εξακολουθεί να χρησιμοποιείται απο αδίστακτους ανθρώπους και να αφαιρεί ανρθώπινες ζωές σε όλο τον πλανήτη...
    Το θέμα είναι τεράστιο και πολύπλοκο και όσο περνούν αιώνες η ζωή των ανθρώπων γίνεται πιο ωμή και τα διλήμματα πολλαπλασιάζονται. Τα είδη μπορούν να μην εξελίσσονται, εξελίσσεται όμως η ανθρώπινη εφευρετικότητα στςι δικαιολογίες των λεπτών αποχρώσεων της αποστασίας απο το Θεό και τα παλιά "κλισέ" χάνουν την απήχηση τους. Γι'αυτό οι στερεότυπες εκφράσης υποτιθέμενς παρηγοριάς δεν καθησυχάζουν τον μπερδεμένο και απαιτητικό σύγχρονο άνθρωπο. Η δίψα του ανακουφίζεται μόνο από το νερό που ξεδίψασε της επίσης μπερδεμένη και απαιτητική Σαμαρείτιδα.
   Αυτή την ανάγκη των ανθρώπων γνώριζε πολύ καλά ο π.Σίμων και όταν κάποια φορά του έλεγε ένας άνθρωπος ότι η εποχή μας έχει ανάγκη απο μορφωμένους κληρικούς που θα διαφωτίσουν τους ανθρώπους απάντησε: "η εποχή μας παιδί μου έχει ανάγκη απο αγιότητα.!"
    Ας ελπίσουμε ότι ο Θεός που δεν στέρησε από την ανθρωπότητα τη δύναμη την παρηγοριά και τις απαντήσεις της αγιότητας απο την αρχή του χρόνου της δημιουργίας δεν θα μας τα στερήσει και μέχρι το τέλος του.

                                                                                               Νινέττα Βολουδάκη
                                                                                              (Αναδημοσίευση απο "Ενοριακή
                                                                                                Ευλογία" Ι.Ναού Αγίου Νικολάου 
                                                                               Πευκακίων Αθηνών- Φεβρουάριος 2014)
                         
                                                                          

Ray Brown Trio feat. Kevin Mahogany - Yardbyrd Suite

ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΕΣ ΒΙΒΛΙΟΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αν υπάρχει ζωή, θέλω να ζήσω

Νικόλαου Μητροπολίτη Μεσογαίας 

100 ερωτήσεις και απαντήσεις περί πίστεως

Ὑπάρχει Θεός; Γιατί βαφτιζόμαστε μικροί: Τί θά λέγατε γιά τή θεωρία τῆς ἐξέλιξης; Ὑπάρχει κάτι πού νά ἀποδεικνύει τήν ὕπαρξη τοῦ Θεοῦ; Τί ἐννοεῖτε ἐμπιστοσύνη στό δρόμο τῆς Ἐκκλησίας; Γιατί δέν μποροῦμε νά τά καταλάβουμε ὅλα αὐτά; Τί ἐννοοῦμε ἁγιότητα; Ὑπάρχει ἐλπίδα; Ὑπάρχει γνήσια Ἐκκλησία; Πῶς εἶναι δυνατόν νά ἀναστηθεῖ ἕνας νεκρός; Τί θά πεῖ ἡ λέξη μυστήριο τοῦ Θεοῦ; Πῶς μπορῶ νά δώσω ζωή στή… ζωή μου; Τί θά πεῖ ἀπόκτηση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος; Γιατί τόσος πόνος;

Νεοναζιστικός, παγανισμός και ορθόδοξη Εκκλησία

Παρεμβάσεις και τεκμήρια

Συλλογικό έργο
επιμέλεια: Σταύρος Ζουμπουλάκης
εισήγηση: Μητροπολίτου Αλεξανδρουπόλεως κ. Ανθίμου, Παύλος Μητροπολίτης Σισανίου και Σιατίστης, Μητροπολίτης Μεσσηνίας Χρυσόστομος Σαββάτος, Σταύρος Γιαγκάζογλου, Σταύρος Ζουμπουλάκης, Βασίλειος Θερμός, Γιώργος Καλαντζής

Άρτος Ζωής, 2013
172 σελ.

Παγανισμός, ως θεολογική έννοια, είναι η διάκριση των ανθρώπων σε δικούς μας και ξένους, σε ανώτερους και κατώτερους, σε εχθρούς και φίλους, παγανισμός είναι η λατρεία της γης, η φωνή του αίματος και της φυλής, η έξαρση της φυσικής ρώμης. Στον παγανισμό η βιβλική παράδοση αντιτάσσει την καθολικότητα του ανθρώπινου προσώπου στην απόλυτη γυμνότητά του, το ανθρώπινο πρόσωπο χωρίς κανέναν προσδιορισμό, εθνικό, φυλετικό, θρησκευτικό ή άλλον. Η πιο ακραία έκφραση της παγανιστικής θεοποίησης της φυλής και του αίματος στην ιστορία υπήρξε ο ναζισμός του 20ου αιώνα, τον οποίο στήριξαν αλίμονο, και εκατομμύρια χριστιανοί.

Το αποτρόπαιο πρόσωπο του ναζιστικού παγανισμού αναβιώνει σήμερα στον τόπο μας με τη Χρυσή Αυγή, που διακρίνει ξανά τον κόσμο, όπως οι πρόγονοί της Γερμανοί ναζί, σε ανθρώπους και υπανθρώπους, και απειλεί την κοινωνία και τη δημοκρατία μας. Ενάντια σε αυτήν την πραγματική απειλή, η διοικούσα Εκκλησία της Ελλάδος όχι μόνο δεν κινητοποιείται αλλά τηρεί, κατά πλειονότητα, μια στάση σιωπής ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, ρητής δημόσιας υποστήριξης!

Το παρόν βιβλίο -το οποίο θα ήταν εντελώς περιττό, αν η Ιεραρχία της Εκκλησίας της Ελλάδος είχε πάρει θέση εναντίον της φονικής οργάνωσης- χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος δημοσιεύονται οι εισηγήσεις από την ομότιτλη εκδήλωση που διοργάνωσε ο Άρτος Ζωής, στις 26 Νοεμβρίου 2012 στην Αθήνα, και στις οποίες έχουν προστεθεί δύο ακόμη κείμενα μητροπολιτών. Το δεύτερο μέρος αποτελεί ένα μικρό απάνθισμα κειμένων της ίδιας της Χρυσής Αυγής, δημοσιευμένων στα έντυπά της, που δείχνουν χωρίς περιφράσεις το βαθύ μίσος κατά του χριστιανισμού.
Οι χριστιανοί πολίτες της Ελλάδος δεν έχουν σήμερα καμιά απολύτως δικαιολογία να μην πρωτοστατούν στον αγώνα εναντίον της Χρυσής Αυγής.

Ο συμπονετικός άνθρωπος

Μυριάμ Ρεβώ ντ' Αλλόν

Τί θέση έχουν τα συναισθήματα στην πολιτική; Πρέπει να τα αποκλείσουμε από κάθε περιγραφή του πολιτικού φαινομένου, όπως πρότεινε ο Μαξ Βέμπερ; Ποιο ρόλο πρέπει, ειδικότερα, να δώσουμε στη συμπόνια για τα βάσανα και τις οδύνες του άλλου ανθρώπου; Η καλοσύνη, η ευσπλαχνία, η αγάπη, όταν εισέρχονται στο πεδίο της πολιτικής, δεν έχουν άραγε άλλη μοίρα εκτός από την εργαλειοποίησή τους από την εξουσία; Εμβριθής αναγνώστρια του Αριστοτέλη, του Τοκβίλ και του Ρουσσώ, η Μυριάμ Ρεβώ ντ' Αλλόν διερευνά, στο μικρό αλλά πλούσιο αυτό βιβλίο, τις ανθρωπολογικές και ηθικές προϋποθέσεις της έλλογης πολιτικής πράξης και το ρόλο ειδικότερα των φιλάλληλων συναισθημάτων σε αυτή.....

Ποιος Θεός και ποιος άνθρωπος;

Φιλοσοφικά δοκίμια: Λεόν Σεστώφ, Εμμανουήλ Λεβινάς, Σιμόν Βέιλ, Χανς Γιόνας, Πωλ Ρικαίρ, Γιούργκεν Χάμπερμας, πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ΄, Γκύντερ Άντερς, Μισέλ Φουκώ

Σταύρος Ζουμπουλάκης

Πόλις, 2013
166 σελ.

Ο Θεός για τον οποίο γίνεται λόγος σε αυτό το βιβλίο είναι ο Θεός της Βίβλου, της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης αξεχώριστα, ο Θεός δηλαδή που εξέρχεται σε αναζήτηση του ανθρώπου, ο Θεός που κλείνει συμφωνίες μαζί του, που γίνεται τελικά άνθρωπος ο ίδιος. Ο άνθρωπος από την άλλη είναι ο άνθρωπος της ευθύνης απέναντι στον συνάνθρωπο, ο άνθρωπος του ελέους και της αλληλεγγύης. Ο άνθρωπος που, όταν είναι πιστός, ξέρει ότι ο δρόμος για τη συνάντηση με τον Θεό περνάει μέσα από την έμπρακτη αγάπη για τον πλησίον, είναι δηλαδή ο δρόμος της ηθικής.

Η σχέση τους είναι θυελλώδης: ο Θεός φανερώνεται και κρύβεται, μιλάει και σωπαίνει, ελεεί και τιμωρεί - ο άνθρωπος λατρεύει και αποστατεί, υπακούει και εξεγείρεται. Το θέατρο της σχέσης τους δεν είναι μόνο ο προσωπικός βίος του καθενός, είναι και η ιστορία, επηρεάζεται άρα καθοριστικά ετούτη η ούτως ή άλλως δύσκολη σχέση και από τους ανέμους που φυσάνε εκεί.

Η συζήτηση της σχέσης αυτού του Θεού και αυτού του ανθρώπου σε τούτο το βιβλίο γίνεται μέσα από το έργο φιλοσόφων και στοχαστών της εποχής μας, τοποθετείται άρα στο ιστορικό και πολιτιστικό πλαίσιο της ανάπτυξης της επιστήμης και της αυτονομίας του ατόμου.

Τα δοκίμια υποτιτλοφορούνται φιλοσοφικά, όχι επειδή θέλω να σφετεριστώ μια ιδιότητα, που δεν έχω, την ιδιότητα του φιλοσόφου, αλλά για να διευκρινιστεί απλώς εξαρχής ότι δεν είναι θεολογικά, ότι δεν εκκινούν δηλαδή από βεβαιότητες ούτε, πολύ περισσότερο, καταλήγουν σε βεβαιότητες. Συζητούν ερωτήματα που παραμένουν και για μένα τον ίδιο ανοιχτά, ακόμη και όταν φαίνεται να λαβαίνουν μια κάποια απάντηση.

Το χρέος έγινε ιδιωτικό

Του Νίκου Ξυδάκη

Η επικείμενη υπερφορολόγηση ακίνητης περιουσίας, με κριτήριο την κατοχή και όχι την πρόσοδο, και με βάση αντικειμενικές αξίες του 2007, υπερδιπλάσιες των τρεχουσών αγοραίων τιμών, υπολογίζεται να αποφέρει έσοδα περί τα 4 δισ. ευρώ, έναντι περίπου 500 εκατ. το 2012 και άνω των 2,5 δισ. το 2013 από την ίδια πηγή. Πλήττονται οι μικροϊδιοκτήτες· οι μεγάλες περιουσίες ελαφρύνονται συγκριτικά. Για το 2014 έχουν προϋπολογιστεί συνολικά περί τα 11 δισ. ευρώ φόρων, οι περισσότεροι από μισθωτούς και συνταξιούχους. Κάπως έτσι θα προκύψει πρωτογενές πλεόνασμα. Tο δημόσιο χρέος, αφού κατέφαγε τον δημόσιο και κοινωνικό πλούτο μέσω του PSI, τώρα μεταφέρεται άμεσα στους πολίτες, γίνεται δυσβάσταχτο ιδιωτικό χρέος. Αυτή η μετακύλιση χρέους ουσιαστικά σημαίνει μείζονα κοινωνικό μετασχηματισμό· γκρεμίζει τις εδραιωμένες από αιώνων πεποιθήσεις περί αποταμίευσης και εξασφάλισης, και μεταβάλλει μέγα μέρος του πληθυσμού σε ακτήμονες, με άνεργα τέκνα και ζοφερές προοπτικές αυτοαπασχόλησης. Με άλλη νομοθετική ρύθμιση, προβλέπεται η αυτόματη κατάσχεση καταθέσεων για ληξιπρόθεσμες οφειλές προς το Δημόσιο. Με δεδομένο ότι όλοι οι μισθωτοί και οι επιχειρηματίες διακινούν τα χρήματά τους μέσω τραπεζών, υποθέτουμε ευλόγως ότι όποιος χρωστάει στο Δημόσιο μηδενίζει ήδη σταθερά το καταθετικό του υπόλοιπο. Ο πολίτης βλέπει πλέον το κράτος ως διώκτη και εξολοθρευτή, και όχι ως εγγυητή της ιδιοκτησίας, της εργασίας, του επιχειρείν. Οι νομοθετούντες ίσως δεν αντιλαμβάνονται ότι αυτοκτονούν πολιτικά, στρεφόμενοι εναντίον των κοινωνικών στρωμάτων τα οποία υποτίθεται εκφράζουν και υπερασπίζονται. Ιδίως η συντηρητική παράταξη φαίνεται να μη διδάσκεται από την καταστροφή της Κεντροαριστεράς, και εξακολουθεί μαζί της να υπονομεύει τις στοιχειώδεις δυνατότητες ανάκαμψης για το φρόνημα των νοικοκυραίων, υποσκάπτοντας μαζί και την εμπιστοσύνη τους προς το πολιτικό σύστημα. Γιατί; Ισως διότι έχουν απολέσει κάθε επαφή όχι μόνο με την πραγματικότητα, αλλά και με τις δομές του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού.

Τις Κυριακές τα μαγαζιά θα μένουν ανοιχτά
του Νίκου Ξυδάκη
Το καλοκαίρι προεκτείνεται αλλόκοτα μες στον Νοέμβριο. Στους δρόμους της πόλης άλλοι κυκλοφορούν με κοντομάνικα και μαύρα γυαλιά κι άλλοι με καμπαρντινάκια και μπότες. Η διχοστασία δείχνει τους ποικίλους δισταγμούς, μια ψευδαίσθηση πολλών επιλογών, τις πολλές παράλληλες στρατηγικές επιβίωσης• ο καθείς κοιτάει πώς να βολευτεί, πώς να διαπλεύσει τον πολλαπλώς ανησυχητικό χειμώνα του 2014 χωρίς καίριες απώλειες.
Η πολύμορφη, πλην καχεκτική, ατομικότητα εκδηλώνεται στους δρόμους πολλαπλώς. Ο φθινοπωρινός ήλιος φωτίζει από χαμηλά τα πρόσωπα και τα δείχνει σχεδόν πέτρινα, σμιλεμένα σε πάγο. Η αιθρία μαλακώνει τη δυσθυμία, αλλά μέχρι εκεί• δεν κατορθώνει να απογειώσει τα αισθήματα, τη λαχτάρα για ζωή. Υπό άλλες συνθήκες… Υπό άλλες συνθήκες, τα ραδιόφωνα θα παπαγάλιζαν από όρθρου βαθέος “καλά να περνάτε”. Υπό τις παρούσες συνθήκες, τα ράδια αναλύουν τους φόρους ακινήτων, κι όσοι έχουν ακόμη δουλειά και εισόδημα λογαριάζουν τους φόρους• οι άλλοι δεν νοιάζονται για φόρους, λογαριάζουν μόνο πόσο κοστίζουν δυο τσάντες στο σούπερ μάρκετ.
Τα παιδιά του γυμνασίου φέρονται πιο ώριμα, σε κοιτάνε στα μάτια, είναι πιο μελαγχολικά, άλλαξαν τα τελευταία χρόνια, μου έλεγε φίλη καθηγήτρια στο Θησείο, έμπειρη και ευαίσθητη λειτουργός. Πιο ώριμα στα δεκατρία, δεκατέσσερα, τα υπερχαϊδεμένα και κακομαθημένα παιδιά της υπογεννητικής υπερχρεωμένης Ελλάδας. Ξεδιάλεγα αντιβιοτικά στο τραπέζι της κουζίνας και στ’ αυτιά μου αντηχούσε η λιτή περιγραφή της ωρίμανσης στα δεκατρία-δεκατέσσερα.]
Τα τραπεζάκια καταλαμβάνουν άπληστα τους πεζόδρομους, αλλά είναι τόσο πολλά τα καφενεία που δεν γεμίζουν ποτέ. Παρ’ όλ’ αυτά, διεκδικούν με πείσμα τον δημόσιο χώρο και τον κερδίζουν, τον καταπατούν. Οι διαβάτες ελίσσονται αυτοματικά σε στενούς διαδρόμους, πάνω από ποτήρια φρέντο. Περπατούν ξεκούρδιστα, μηχανικά.
Στα φτηνομάγαζα Tiger οι κυρίες της Ερμού βομβούν συγκρατημένα. Δανέζικο ντιζάιν και κόνσεπτ, ένα Ικέα τσέπης, όλα σελφ σέρβις, κανένας πωλητής, οι αγοραστές τριγυρνάνε σαν θηρευτές ευκαιριών, όλα ημιχρήσιμα, όλα ημικαλαίσθητα ημιορεκτικά, ορισμένως όλα να φαίνονται φτηνά, να γεμίζεις μια τσάντα με δέκα-είκοσι ευρώ για μια shopping therapy καθολικά made in China, υπόκωφα απεγνωσμένη. Στις ουρές η ευρωστωικότητα ραγίζει, τα ψώνια των ολίγων ευρώ έχουν εξαντλήσει ήδη το θεραπευτικό τους αποτέλεσμα. [Η Γερμανοαθηναία Σουζάνε μου είχε περιγράψει προ ετών την έκπληξή της όταν είδε ότι οι συμπατριώτες της μικρομεσαίοι Γερμανοί, μετά την Ατζέντα 2000 του Σρέντερ, μπορούν πια να ψωνίζουν μόνο από τα κινέζικα.]
Σε τέτοια μαγαζιά με περιττά φτηνά κινέζικα θα πάνε να ψωνίσουν κυριακάτικα οι νεόπτωχοι. Αντί για τη Θεία Λειτουργία ή τον καφέ με εφημερίδες, αντί της εκδρομούλας με ταβέρνα, αντί του οικογενειακού γεύματος, θα σπεύσουν να διασκεδάσουν τη φτώχειά τους με ψώνια, να βουτηχτούν στην ειρωνεία: να αγοράσουν ό,τι δεν πρόλαβαν όλη την εργάσιμη εβδομάδα ― όσοι έχουν ακόμη εργασία.
Το πάρτυ της αφθονίας είναι ανάμνηση θαμπή, ματαιωμένη βουλιμία. Στο τεράστιο σούπερ μάρκετ, ζητάνε φρέσκια ρικότα, η υπάλληλος χαμογελά με συγκατάβαση “πάνε αυτές οι εποχές, τώρα φέτα…” Σ’ έναν όροφο πολυκαταστήματος της Ιπποκράτους, εκεί που πρόπερσι συνωστίζονταν οι πελάτισσες ανάμεσα σε κατάμεστα ράφια, τώρα ερημιά. Όλα τα ράφια άδεια• τα λιγοστά προϊόντα, τα ίδια και τα ίδια, είναι απλωμένα στους πάγκους, αραιά, στολισμένα για να δείχνουν πολλά. Σε τέτοια άδεια μαγαζιά θα πάνε, λέει, οι νεόπτωχοι να σουλατσάρουν τις Κυριακές της Ύφεσης. Θα βγουν από τα δανεικά επισφαλή σπίτια και θα μπαινοβγαίνουν σε φούρνους που ξεφυτρώνουν σε κάθε γωνιακό με πρώην υψηλό ενοίκιο, θα προσπερνούν μισοάδεια καφενεία και βιτρίνες, σαν τα ζόμπι του Ρομέρο στο ανωφελές mall.
Εικόνες από το παρελθόν των χωρών του υπαρκτού σοσιαλισμού, εικόνες από το χρεοκαπιταλιστικό παρόν. Η ενδόρρηξη μάς συνδέει υποδόρια με τη Ρωσία του Γέλτσιν. Ένας κόσμος ραγισμένος βυθίζεται εντός του, χωρίς φωνή, χωρίς λυγμό. Υπόκωφα, σχεδόν βουβά, η ενδόρρηξη έρπει στους ηλιόλουστους δρόμους, γεμίζει τα αστικά διάκενα, ορίζει τις συμπεριφορές. Στα μουδιασμένα χείλη διαβάζεις ίδια μουρμουρητά “δεν πάει άλλο έτσι”, “να βρω τη δόση”, “ευτυχώς είμαι κοντά στο μετρό”, “ήρθε η ΔΕΗ”, “καλά που δεν πιάσανε τα κρύα” “έχει υπόλοιπο ο λογαριασμός μισθοδοσίας;” “γιατί μου το ‘πε αυτό;” “θα προλάβω το εφάπαξ;” “τις Κυριακές τα μαγαζιά θα μένουν ανοιχτά”.

Ο Παπαδιαμάντης μιλάει για την χρεοκοπία

Τις ημύνθη περί πατρής;
Και τι πταίει η γλαύξ η θρήνουσα επί των ερειπίων; Πταίουν οι πλάσαντες τα ερείπια. Και τα ερείπια τα έπλασαν οι ανίκανοι κυβερνήται της Ελλάδος. Αυτοί οι πολιτικοί αυτοί οι βουλευταί εκατέστρεψαν το έθνος αναθεμά τους! Κάψιμο θέλουν όλοι τους. Τότε σ'εξεθέωναν οι προεστοί και οι "γυφτοχαρατζήδες" τώρα σε "αθεώνουν" οι βουλευταί και οι δήμαρχοι.
Αυτοί που είχαν το λύειν και δεσμείν εις τα δύο κόμματα τους έταζαν "φούρνους με καρβέλια" δώσαντες αυτοί ουχί πλείονας των είκοσι δραχμών μετρητά απέναντι καθώς τους είπαν και παρακινήσαντες αυτούς να εξοδεύσουν κι απ'τη σακκούλα τους όσα θέλουν άφοβα διότι θα πληρωθούν μέχρι λεπτού σύμφωνα με τον λογαριασμόν ον ήθελαν παρουσιάσουν.
Το τέρας το καλλούμενον επιφανής τρέφει την φυγοπονίαν την θεσιθηρίαν τον τραμπουκισμόν τον κουτσαβακισμόν της εις τους νους απείθειαν. Πλάττει αυλήν εξ αχρήστων ανθρώπων, στοιχείων φθοροποιών τα οποία τον περιστοιχίζουσι παρασιτών τα οποια αποζώσιν εξ αυτού.
Μεταξυ δύο αντιπάλων μετερχομένων την αυτήν διαφθοράν θα επιτύχει εκείνος όστις ευπρεπέστερον φορεί το προσωπείον και επιδεξιώτερον τον κόθορνον.
Άμυνα περί πατρής θα ήτο η ευσυνείδητος λειτουργία των θεσμών, η εθνική αγωγή, η χρηστή διοίκησις, η καταπολέμησις του ξένου υλισμού και πιθηκισμού, του διαφθείροντος το φρόνημα και εκφυλίσαντος σήμερον το έθνος και η πρόληψις της χρεοκοπίας.